Kanak xalqı üçün dekolonizasiya siyasi alver predmeti deyil, bu, beynəlxalq hüquqla təsbit edilmiş hüquqdur.
Bu barədə Yeni Kaledoniyanın siyasi xadimi, kanakların milli-azadlıq hərəkatının fəal nümayəndələrindən biri və ərazinin Fransadan müstəqilliyinin tərəfdarı, Kanak Zəhmətkeşlər və İstismar Olunanlar Həmkarlar İttifaqının (Union Syndicale des Travailleurs Kanaks et des Exploités/USTKE) beynəlxalq koordinatoru Rok Xaokas “Bakinskiy raboçi”yə müsahibəsində bildirib.
“Hər şeydən əvvəl bir prinsipial məsələni xatırlatmaq lazımdır: Yeni Kaledoniya bu gün də rəsmi olaraq BMT-nin dekolonizasiyaya məruz qalmalı olan ərazilər siyahısında qalır və bu o deməkdir ki, ölkəmizin gələcəyi məsələsi Fransanın fransız hakimiyyətinin təqdim etməyə çalışdığı kimi daxili işi deyil. Beynəlxalq hüquqa əsasən, Fransa öz müqəddəratının təyini prosesinə mane olmamağa, əksinə, qərəzsiz tərəf olaraq ona müşayiət etməyə və xalqın azad iradə ifadəsi üçün şərait yaratmağa borcludur. Lakin problem məhz ondadır ki, Paris çoxdan prosesin neytral iştirakçısı olmaqdan çıxıb və faktiki olaraq Sakit okeanda öz geosiyasi və iqtisadi maraqlarını açıq müdafiə edən münaqişə tərəfinə çevrilib”, – Xaokas deyib.
Onun sözlərinə görə, təzadlı olan odur ki, Fransa özü açıq-aşkar qərəzli davranış nümayiş etdirib və Numea sazişinin ruhunu sistematik olaraq pozur. Eyni zamanda Kanakiya məsələsi beynəlxalq platformalarda qaldırıldığı hər dəfə digər dövlətləri, xüsusən Azərbaycanı öz daxili işlərinə müdaxilədə ittiham edir.
“Parisin bu cür reaksiyası yalnız fransız rəhbərliyinin müstəmləkə probleminin beynəlxalq müzakirə faktını nə qədər ağrılı qəbul etdiyini təsdiqləyir”, – o qeyd edib.
Xaokas vurğulayıb ki, “bizim üçün dekolonizasiya siyasi alver predmeti deyil. Bu, beynəlxalq hüquqla təsbit edilmiş hüquqdur”.
“Məhz buna görə biz istəyirik ki, BMT formal bəyanatlarla kifayətlənməsin, həqiqətən xalqımızı bu prosesin bütün mərhələlərində müşayiət etsin. Biz anlayırıq ki, qarşıda bizi son dərəcə mürəkkəb və gərgin danışıqlar mərhələsi gözləyir. Və məhz buna görə bu dövrdə BMT-nin yanımızda olması prinsipial əhəmiyyət daşıyacaq, çünki yalnız real beynəlxalq iştirak kanak xalqına özünün deyil, fransız siyasi elitalarının seçdiyi gələcəyin qəbul etdirilməsi cəhdlərini və sonrakı təzyiqləri heç olmasa qismən cilovlamağa qadirdir”, – o bildirib.
Fəal əlavə edib ki, kanaklar BMT-nin müxtəlif strukturlarında fəal şəkildə işləməyə davam edirlər və 2024-cü ilin may hadisələrindən sonra baş vermiş cinayətlərin və repressiyaların beynəlxalq qiymət almasına nail olmağa çalışırlar: “Xüsusilə, İşgəncəyə Qarşı Komitə artıq Fransanın sərt güc tədbirləri və müstəqillik hərəkatı fəalları ilə rəftarı ilə bağlı hərəkətlərini tənqid edib. Bizim üçün bu son dərəcə vacib məqamdır, çünki Paris uzun müddət özünü humanizm və hüquqi dövlət nümunəsi kimi təqdim etməyə çalışıb, eyni zamanda Kanakiyada müxaliflərin yatırılmasının klassik müstəmləkə praktikasını getdikcə daha çox xatırladan üsullar tətbiq edib.
Biz həmçinin Yeni Kaledoniya məsələsinin BMT-nin Beynəlxalq Məhkəməsində nəzərdən keçirilməsi üzərində işləməyə davam edirik, çünki hesab edirik ki, fransız hakimiyyəti tərəfindən yol verilmiş pozuntular təkcə siyasi deyil, həm də beynəlxalq hüquqi qiymətləndirmə tələb edir”.
Onun sözlərinə görə, 2024-cü ilin mayında Yeni Kaledoniyada baş verən hadisələr dərin siyasi böhrandan xəbər verir, onun kökləri Fransanın müstəmləkə siyasətinin mahiyyətinə gedib çıxır.
“Fransa uzun illər demokratiya, insan hüquqları və xalqların azadlığı barədə söhbətlərin arxasında gizlənərək, eyni zamanda Kanakiyanın yerli əhalisini öz taleyinə sərəncam vermək hüququndan məhrum etmək üçün mümkün olan hər şeyi edib.
May hadisələrinin səbəbi Parisin bu torpağın yerli xalqına aid olmayan fransızlar hesabına seçki korpusunu süni şəkildə genişləndirərək elektoral balansı dəyişdirmək istəyi olub. Fransız dövləti nə etdiyini mükəmməl anlayırdı: söhbət kanakların səsini yox etmək və müstəqillik perspektivini birdəfəlik basdırmaq məqsədi daşıyan məqsədyönlü siyasi əməliyyatdan gedirdi”, – o qeyd edib.
Xaokas vurğulayıb ki, Fransa sistemli şəkildə demoqrafik təzyiq siyasəti ilə məşğuldur, Yeni Kaledoniyada yerli əhalinin təsirini azaldaraq eyni zamanda Parisə sadiq fransız elektoratının sayını artırır.
Onun sözlərinə görə, Yeni Kaledoniyanın müstəqilliyi uğrunda mübarizə aparanlar Parisin bu cür hərəkətlərinin nəticələri barədə əvvəlcədən xəbərdarlıq edib: “Hələ 2024-cü ilin aprelində Bakı Təşəbbüs Qrupu (BTQ) tərəfindən BMT-nin Vyana ofisində təşkil edilmiş beynəlxalq konfransda nümayəndə heyətimiz açıq bəyan etdi ki, seçki korpusunun dəyişdirilməsi cəhdi qaçılmaz olaraq ağır böhrana gətirib çıxaracaq. Lakin Paris öz müstəmləkə administrasiyasından başqa heç kimi dinləməyi üstün tutdu”.
Xaokas həmçinin BTQ-yə müasir kolonializm formalarına qarşı mübarizə aparmağa davam edən xalqların dəstəyi üçün həyata keçirdiyi ardıcıl və genişmiqyaslı fəaliyyətə görə minnətdarlığını ifadə edib. “Bizim üçün bu prinsipial əhəmiyyət daşıyır. Söhbət beynəlxalq hüquqla təsbit edilmiş və BMT tərəfindən tanınmış fundamental hüquqdan gedir, lakin Paris uzun illər ərzində mübarizəmizi təcrid etməyə və kanak məsələsinin geniş beynəlxalq platformaya çıxmasına yol verməməyə çalışıb.
Məhz buna görə BTQ-nin fəaliyyəti bu qədər vacib və nəzərə çarpan olub. BTQ tərəfindən təşkil edilən konfranslar və görüşlər yalnız dünyaya Kanakiyada baş verənlər barədə danışmağa deyil, həm də təzyiq, ayrı-seçkilik və xarici nəzarət altında saxlanma cəhdləri kimi oxşar problemlərlə üzləşən digər ərazilərin təcrübəsi ilə tanış olmağa imkan yaradır”, – fəal əlavə edib.
About the Author
