Tokenləşdirilmiş səhmlərin qlobal bazarı sürətlə böyüməyə davam edir. 2026-cı ilin əvvəlindən bəri onun kapitallaşması 390,4% artıb, Binance məhsulu olan bStocks-un idarəetməsi altındakı aktivlərin həcmi isə istifadəyə verildikdən cəmi dörd ay sonra 1 milyard dolları ötüb.
Binance Research-ün məlumatına görə, 2026-cı ilin oktyabr ayında tokenləşdirilmiş səhmlər bazarının təxminən dörddə biri bəndinin payına düşür.
Bu seqmentin böyüməsi investorlar üçün yeni imkanların yaranması ilə bağlıdır. Səhmlərin ticarətinin əsasən müəyyən edilmiş saatlarda həyata keçirildiyi ənənəvi fond bazarından fərqli olaraq, tokenləşdirilmiş alətlər həftə sonları da daxil olmaqla, sutka boyu əlçatan ola bilər.
Rəqəmsal maliyyə xidmətlərinin inkişaf etdiyi və virtual aktivlərin tənzimlənməsinin formalaşdığı Azərbaycan üçün də bu beynəlxalq təcrübə maraq doğurur.
Tokenləşdirilmiş səhmlər nədir
Tokenləşdirmə dəyəri real maliyyə aktivləri ilə əlaqəli olan rəqəmsal alətlər yaratmağa imkan verir. Məsələn, tanınmış şirkətlərin səhmləri və ya birja investisiya fondları (ETF) ilə.
Belə alətlər rəqəmsal aktivlərin bazar iştirakçıları arasında uçotunu və ötürülməsini təmin edən blokçeyn texnologiyasından istifadə etməklə buraxılır.
Əsas fərq ticarət üsulundadır. Adi səhmlər, bir qayda olaraq, fond birjalarının iş saatlarında brokerlər vasitəsilə alınır və satılır. Tokenləşdirilmiş alətlər isə rəqəmsal platformalarda sutka boyu dövriyyədə ola bilər.
Məsələn, əgər iri Amerika şirkəti maliyyə nəticələrini birja bağlanandan sonra dərc edərsə, investorlar adətən növbəti ticarət sessiyasını gözləməli olurlar. Tokenləşdirilmiş alətlərin sutka boyu ticarət edildiyi meydançalarda əməliyyatlar həmin vaxt da davam edə bilər.
Bununla belə, başa düşmək vacibdir ki, tokenləşdirilmiş səhm həmişə qiymətli kağıza birbaşa sahiblik demək deyil. İnvestorun hüquqları konkret məhsulun şərtlərindən və mövcud qanunvericilikdən asılıdır.
Niyə bStocks dörd ay ərzində 1 milyard dollara çatdı
bStocks məhsulu 2026-cı ilin iyununda istifadəyə verilib və ilkin olaraq beş alət təklif edib. Oktyabr ayına qədər onların sayı 100-ə yaxınlaşıb. Onların arasında texnoloji və iqtisadiyyatın digər sektorlarındakı şirkətlərin səhmləri, həmçinin birja fondları ilə əlaqəli alətlər də peyda olub.
bStocks-un xüsusiyyətlərindən biri məhsulun şərtləri nəzərə alınmaqla, tokenləşdirilmiş alətlərin Binance platformasında müvafiq fond alətlərinə 1:1 nisbətində, heç bir konversiya komissiyası tutulmadan konversiya edilməsi imkanı oldu.
Binance-in məlumatına görə, 2026-cı ilin oktyabr ayına bu cür konversiyaların ümumi həcmi 6 milyard dolları ötüb. Bu, bStocks-un idarəetməsi altındakı aktivlərin həcmindən altı dəfədən çoxdur.
Belə dinamika göstərir ki, istifadəçilər sadəcə yeni alətlər əldə etmirlər, həm də ənənəvi və rəqəmsal aktiv formatları arasında keçid imkanlarından fəal şəkildə istifadə edirlər.
Marağın digər amili istənilən vaxt ticarətin əlçatan olması ilə bağlıdır.
Binance Research-ün araşdırmasına görə, bStocks ticarət həcminin yalnız 42%-i Amerika fond birjalarının əsas iş saatlarının payına düşür. Əməliyyatların qalan 58%-i bazar açılmamışdan əvvəl, o bağlandıqdan sonra, gecə və həftə sonları həyata keçirilib.
Müqayisə üçün qeyd edək ki, ənənəvi Amerika fond bazarında dövriyyənin 89,2%-i əsas ticarət sessiyasının payına düşür.
Bu onu göstərir ki, adi birja cədvəlindən kənarda ticarət etmək imkanı həqiqətən də tələbatlıdır.
Lakin sutka boyu əlçatanlıq eyni ticarət şərtlərinə zəmanət vermir. Aşağı aktivlik dövrlərində istənilən qiymətə alıcı və ya satıcı tapmaq daha çətin ola bilər.
Tokenləşdirilmiş səhmlər təkcə ticarət alətinə çevrilmir
Bazarın inkişafının digər istiqaməti tokenləşdirilmiş aktivlərdən digər rəqəmsal maliyyə xidmətlərində istifadə olunması ilə bağlıdır.
Adi qiymətli kağızlardan fərqli olaraq, ayrı-ayrı tokenləşdirilmiş alətlər uyğun gələn rəqəmsal pulqabılar arasında köçürülə bilər və məsələn, borc alarkən təminat qismində istifadə oluna bilər.
Binance Research-ün məlumatına görə, bStocks-un blokçeyn tətbiqlərində istifadə göstəricisi 11,2%-ə çatıb və sektorun orta səviyyəsini 3,9 faiz bəndi üstələyib.
Bununla yanaşı, blokçeyndə tokenləşdirilmiş səhmlərin köçürülməsi həcmi, ticarət əməliyyatları da daxil olmaqla, 2026-cı ilin birinci rübündəki təxminən 6 milyard dollardan üçüncüm rübdə 100 milyard dollardan çoxuna yüksəlib.
Belə göstəricilər adi alqı-satqıdankənar tokenləşdirilmiş qiymətli kağızlardan istifadəyə artan marağı əks etdirir.
Lakin əlavə imkanlar risklərlə müşayiət olunur. Aktivin dəyəri dəyişə bilər, rəqəmsal maliyyə xidmətlərindən istifadə isə texnologiyaların etibarlılığından və konkret platformanın şərtlərindən asılıdır.
Bu tendensiya Azərbaycanla necə bağlıdır
Tokenləşdirilmiş səhmlərə olan qlobal maraq ənənəvi maliyyə sistemi ilə rəqəmsal platformaların tədricən yaxınlaşması fonunda böyüyür.
Azərbaycanda da rəqəmsal maliyyə xidmətləri infrastrukturu inkişaf edir. Mərkəzi Bank tənzimləyici “qum qutusu” rejimi tətbiq edib ki, bunun çərçivəsində şirkətlər innovativ maliyyə məhsullarını tənzimləyicinin nəzarəti altında sınaya bilərlər.
Belə layihələrdən biri PashaPay tərəfindən hazırlanmış m10 ödəniş tətbiqinin Binance ilə inteqrasiyası olub. O, inteqrasiya olunmuş xidmətlər vasitəsilə vəsaitin artırılması və çıxarılması imkanını nəzərdə tutur.
2025-ci ilin avqustunda Mərkəzi Bank ilkin sınaqların uğurlu nəticələri barədə məlumat verib. Rəsmi reyestrə əsasən, layihənin sınaq dövrü 2026-cı il aprelin 3-də başa çatıb.
Paralel olaraq kriptoaktivlər sahəsində qanunvericilik üzərində iş aparılır. 2026-cı ilin avqustunda Mərkəzi Bank fintex bazarının nümayəndələri ilə müvafiq normativ aktların hazırlanmasını müzakirə edib.
Baxmayaraq ki, bu təşəbbüslər birbaşa tokenləşdirilmiş səhmlərlə bağlı deyil, onlar ölkədə rəqəmsal maliyyə texnologiyalarının inkişafı üçün şəraitin tədricən formalaşdığını göstərir.
Bununla belə, Azərbaycanda konkret tokenləşdirilmiş qiymətli kağızların əlçatanlığı qanunvericilikdən və müvafiq platformaların məhdudiyyətlərindən asılıdır.
Bundan sonra nə olacaq
Sürətli böyüməyə baxmayaraq, tokenləşdirilmiş səhmlər hələ ki qlobal fond bazarının kiçik bir hissəsini tutur.
Binance Research-ün qiymətləndirmələrinə görə, 2026-cı ilin oktyabrında bu seqmentin payına qlobal səhmlər bazarının təxminən 0,0025%-i düşürdü. Lakin 2030-cu ilə qədər onun həcmi potensial olaraq 349 milyard dollara çata bilər.
Bununla yanaşı, bazarın inkişafı təkcə texnologiyalardan asılı olmayacaq. Tənzimləmə, maliyyə infrastrukturunun etibarlılığı, investorların qorunması və yeni alətlərə tələbatın mövcudluğu mühüm rol oynayır.
bStocks-un dörd ay ərzində 1 milyard dollar həddinə çatması onu göstərir ki, tokenləşdirilmiş səhmlər tədricən eksperimental maliyyə məhsulları çərçivəsindən kənara çıxır. İstifadəçilər artıq standart birja saatlarından kənarda ticarət etmək və digər rəqəmsal xidmətlərdən yararlanmaq üçün onları fəal şəkildə tətbiq edirlər.
Azərbaycan üçün bu təcrübə maliyyə texnologiyalarının inkişafı fonunda maraq doğurur. Gələcəkdə belə həllər ənənəvi maliyyə təşkilatlarının rəqəmsal platformalarla qarşılıqlı əlaqə imkanlarını genişləndirə bilər, lakin onların praktiki tətbiqi yerli tənzimləmədən və bazarın tələbatından asılı olacaq.
